Lễ hội Nam Giao tại Festival Huế 2004: Sống lại một không gian xưa

Sáng hôm qua, 17.6, lần đầu tiên kể từ năm 1953, một phần của lễ tế Nam Giao – đoàn ngự đạo hồi cung – đã được khôi phục với đầy đủ lễ nghi phẩm tiết, voi ngựa rập rình… của một lễ hội cung đình xưa hoành tráng. Đây cũng là chương trình được công chúng chờ đón nhất.

Từ tinh mờ, người dân ở khắp các làng quê của Thừa Thiên - Huế đã bồng bế, dắt díu nhau kéo lên Nam Giao dự lễ hội. Như một thói quen văn hóa sống trong tiềm thức của người dân kinh kỳ xưa, một số nhà dân dọc tuyến đường mà đoàn ngự đạo đi qua vẫn thiết bàn hương án để đón … kiệu vua (mặc dù không có vua). Ban tổ chức xác định quan điểm chỉ khôi phục phần đoàn ngự đạo rước về, không thực hiện lễ tế. Thế nhưng, từ canh ba, nhiều người ở khu vực các phường Trường An, Thủy Xuân… đã kéo lên đàn Nam Giao. Nhưng khi đến nơi họ mới biết chẳng có lễ tế nào được thực hiện. Đoàn người quay về xem ti vi, tiếp tục chờ đợi lễ hội Nam Giao bằng trận bóng đá Euro (trận Nga gặp Bồ Đào Nha)…

Đúng 6h30, đoàn ngự đạo với sự góp mặt của 580 diễn viên là các nghệ sĩ, diễn viên, nhạc công, bộ đội, võ sinh, sinh viên… cùng 5 voi, 6 ngựa được phục trang nguyên bản của một lễ hội cung đình xưa bằng hàng trăm đạo cụ: phan, lọng, cân đai, áo mão, chiêng trống, lỗ bộ, thanh la… bắt đầu xuất phát tại Trai Cung để đi về Đại Nội. Hai bên đường Điện Biên Phủ, dọc xuống Lê Lợi… người dân đã đứng chật kín đón chờ chiêm ngưỡng đoàn ngự đạo đi qua. Đi trước đoàn tiền đạo là đội cờ tổ quốc và hồng cờ có 80 người. Hai xe hoa mang biểu tượng của Festival và xe rước bằng công nhận Di sản thế giới Nhã nhạc được nối tiếp với đội hồng cờ và sau đó là phần chính của nội dung lễ hội gồm 3 đạo: Tiền, Trung và Hậu đạo, kéo dài gần 1km với nhạc tấu liên hồi và sắc màu rực rỡ. Sau khi đi qua lộ trình dài gần 5 km, đoàn ngự đạo đã tập kết ngay trước Ngọ Môn. Tại đây, voi ngựa, các quan viên, binh lính sắp thành hàng  đứng chầu trước cửa Ngọ Môn (giống như các tượng quan binh, voi, ngựa chầu ở các lăng tẩm). Lễ hội kết thúc bằng một chương trình trình tấu nhã nhạc và biểu diễn vũ khúc cung đình qua màn múa bát dật (vừa được khôi phục), múa long đăng… ấn tượng và nhiều màu sắc.

Mục đích của lễ hội Nam Giao nhằm tôn vinh nhã nhạc, khôi phục không gian diễn xướng các loại hình nghệ thuật cung đình, đặc trưng của văn hóa Huế như múa bát dật, múa long đăng, trình tấu âm nhạc cung đình… Thế nhưng, đối với người dân thì tâm điểm của sự chý ý vẫn là sự có mặt của voi và ngựa và một không gian lễ hội được phục dựng thật như xưa. Trước đó, khi Trung tâm Bảo tồn Di tích cố đô Huế cùng với lãnh đạo tỉnh ngược lên Tây Nguyên tìm mua cho bằng được 4 con voi mang về, dư luận Huế đã rộ lên nhiều ý kiến. Người bảo “Huế nghèo mà sang”, người thì bảo đó là một việc làm quá lãng phí và thậm chí có nhà báo còn cho rằng đó là một sai lầm. Nhất là chi phí nuôi dưỡng đàn voi, mỗi tháng tiêu tốn khoảng gần 120 triệu đồng, cũng được dư luận bàn luận. Đặc biệt, khi 1 trong 4 con voi vừa được mua từ Bản Đôn, Đắk Lắk về do không quen môi trường sống mới đã bị đột quỵ. Riêng chuyện đàn voi chính thức có mặt trong lễ hội Nam Giao cũng xuất hiện hàng loạt giả thiết: Nào là, nếu đàn voi đang đi đột nhiên trở chứng; Nào là, voi Tây Nguyên chỉ quen rừng núi, liệu bây giờ về phố, chúng có chịu phục tùng mệnh lệnh điều khiển của quản tượng không… Lễ hội Nam Giao với việc phục dựng thành công đoàn ngự đạo hồi cung có đầy đủ hình voi ngựa, phục trang, cờ kiệu sinh động là câu trả lời thuyết phục cho tất cả những quan tâm trên của dư luận.

Trước đó, KTS Phùng Phu, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích cố đô Huế đã khẳng định: “Mua voi là một việc làm mà chúng tôi muốn trả lời câu hỏi: Sau Festival Huế 2004, liệu có còn Festival nào nữa không? đó là một quyết định đầu tư có tính lâu dài cho festival” Không chỉ có chuyện voi, chuyện ngựa mà để phục vụ cho lễ hội Nam Giao, ban tổ chức đã phải đặt các nghệ nhân phục chế, may mới khoảng 400 bộ áp quần, phục trang cho binh lính, đội múa bát dật văn và bát dật võ, hia mão, cùng các đạo cụ khác … với số tiền lên đến nhiều triệu đồng. Tất cả những đầu tư ấy, ngoài mục đích làm “sống lại” một lễ hội cung đình xưa cho festival lần này còn có ý nghĩa đầu tư cho một festival thực sự lâu dài hơn. Hy vọng chúng ta sẽ còn gặp lại lễ hội Nam Giao sống động và hoành tráng ở các kỳ festival sau…

Nguyễn Thế Thinh - Bùi Ngọc Long
 
Các kỳ Festival Huế
Đăng ký nhận tin
---