Vườn Huế hương hoa muôn đời

Sau Festival, du khách đến Huế không chỉ tìm tới đền đài, cung điện, lăng tẩm, họ sẽ đến những mảnh vườn nơi làng Phú Mộng (Kim Long) - nơi có hàng trăm nhà vườn, mỗi nhà vườn một vẻ riêng, một tâm sự riêng như những cuốn sách của một tâm hồn Huế được viết bằng nét chữ của cây cỏ, hình như nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường đã viết như thế trong Hoa trái quanh tôi về một khu vườn Huế: An Hiên.

Nhưng Kim Long không chỉ có vườn An Hiên, không chỉ có sum vầy hoa trái, không chỉ có câu ca về những mỹ nhân: "Kim Long có gái mỹ miều, trẫm thương trẫm nhớ trẫm liều trẫm đi... “.

Nhân Festival 2002 này, Công ty du lịch Huế đã phối hợp với dân làng Phú Mộng tổ chức một tour "nhà vườn Huế", những vườn quê mộc mạc dân dã chứ không đài các kiêu sa như những hoa viên phủ đệ của ông hoàng bà chúa. Và những vườn quê mộc mạc nơi đây đă thực sự chinh phục du khách. Dưới những giậu chè tàu cắt xén phẳng phiu, bên góc mái lá chưng đá, chưng hoa và thư pháp, tiếng ong bay hút mật trong lùm cây lá, tiếng ve ran trên vòm phương đỏ..., tất cả đă kín đáo, lặng lẽ mà thâm trầm nói cùng du khách, hé mở cho du khách thấy rằng vườn chính là nơi trú ngụ của tâm hồn Huế.

Anh Lê Chánh Tuấn, hậu duệ đời thứ 10 của tả tướng quân Lê Văn Duyệt, đang sống ở Phú Mộng. Ngôi nhà anh vốn là phủ thờ tả tướng quân, nay trở thành điểm tham quan số 1 trong số bảy ngôi nhà vườn Phú Mộng. Anh là một người Huế... rất Huế. Là họa sĩ nhưng anh biết chơi cả thư pháp, làm thơ, bày biện khu vườn theo một tinh thần Huế, giản dị mà ngưng đọng. Cũng chính nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường đă nhận xét tinh tế rằng từ trong bản chất, người Huế thích làm một nhà thơ đồng nội hơn là một cư dân đô thị, thích làm một người làm vườn hơn trở thành doanh nhân, dù rằng khi rời Huế đến những miền đất khác họ có thể là những doanh nhân tài ba. Có nghĩa là thiên nhiên, hoa cỏ, cây cối của xứ sở này cũng có phần đào luyện nên tính cách của người Huế. Rất nhiều du khách đến Huế, sau những thăm thú di tích đền đài lăng tẩm, thậm chí cả ăn cơm vua, nghe ca Huế trên sông Hương, biết cả ăn ớt... cay và nghiện những thức ăn đồ uống kiểu Huế nhưng vẫn không hiểu trọn vẹn được Huế. Thì đây, nhà vườn Huế, một nơi chốn đôn hậu và u trầm cho khách tìm đến, đọc Huế qua mỗi gốc cây, mỗi cội hoa, mỗi sắc lá vườn nhà. Bảy khu vườn ở Phú Mộng mỗi nơi một vẻ nhưng toát lên một mẫu số chung về vườn Huế, và sau đó là tâm hồn Huế, văn hóa Huế, tính cách Huế. Khám phá nghệ thuật sống của người Huế tưởng không gì hay hơn việc khám phá chính khu vườn họ "Phú Mộng viên" là vườn của ông Hoàng Xuân Bậc, ngôi nhà xưa nay vốn là phủ thờ Tôn Thất Thuyết. "An Lạc Viên" lại là ngôi nhà vườn theo một cách riêng của ông Võ Văn Long, nơi du khách có thể đọc thấy ý tứ của gia chủ qua việc chọn cây, bày cảnh và thưởng thức tài nữ công gia chánh của mẹ con bà chủ vườn. Bà Mai Thị Kim Hoàn và cô con gái Mai Chi đã bày trên chiếc bàn tre góc vườn những lẵng bánh trái được làm y hết hoa quả thật. Không ai nghĩ những đào, lê, táo, lựu... kia lại được làm từ... bột cộng với tài hoa gia chánh của phụ nữ Huế. Ông Long bảo với ngôi nhà vườn của mình, việc đón khách có thể xa lạ với cách sống khép kín của người dân cố cựu, nhưng về vẻ đẹp của tâm hồn Huế được gia chủ khéo léo thể hiện qua những sắp đặt, bày biện tinh tế lại không thể không để cho du khách thưởng thức. Và khi Công ty Du lịch Huế đặt vấn đề sửa sang lại các khu vườn để trở thành tour "vườn Huế” hầu như ai cũng đồng ý. Cũng không phải là lần đầu vườn Huế vào tour, trước đó vườn An Hięn, Lạc Tịnh viên, Ngọc Sơn công chúa từ đường... đă là những vườn Huế điển hình được du khách tìm đến. Nhưng vườn ấy, nhà ấy là Huế của quí tộc, là cổng gạch rào cao. Còn vườn Phú Mộng đại chúng hơn, gần gũi hơn. Anh Lê Ðình Phú, chủ tịch phường Kim Long, cho chúng tôi hay có thể khai thác đến 800 vườn để làm du lịch sinh thái. Trước khi triển khai tour này, các chủ vườn đã được tổ chức đi tham quan du lịch nhà vườn ở miệt đồng Nam bộ. Chỉ học cách người ta làm tour thôi chứ không thể học cách làm vườn, bởi vườn Huế không phải là nơi sinh sôi hoa lợi, gặt hái bạc tiền từ sản vật cây trái. Nhưng một miền đất như Kim Long, nơi đầu tiên các chúa Nguyễn đặt kinh đô rồi sau gần bốn thế kỷ xây dựng, Huế đă tiến dần, xuôi theo dòng Hương để có khu Ðại Nội bây giờ và để lại phía sau nó là Kim Long - phác thảo đầu tiên của mô hình thành phố vườn. Cũng không có gì ngạc nhiên khi đến những nhà Huế, vườn Huế của vùng này là thấy từ thuở khai vườn lập trại, chủ nhân của những nhà vườn đã chọn những câu đối tiềm ẩn một tình yêu thiên nhiên đôn hậu chứ không chọn những điển tích để giải bày tâm sự.. Trước cổng ngôi nhà vườn bà Phạm Thị Túy - xưa là nhà ở của thượng thư bộ lễ Phạm Hữu Ðiền, có đôi câu đối:

Nhập thất hoán hiệp tương đức mỹ
Thường môn thảo mộc cộng tri xuân

Tạm dịch:
(Vào nhà, cái lớn nhất là đạo đức và vẻ đẹp
Ở ngoài cửa, màu xanh hoa lá cỏ cây cùng nhau làm nên cảnh sắc)

Trong gian giữa nhà ông Võ Văn Long là hai câu:
Ngũ hoa đài phán hương sơn vĩ
Thốn thảo thừa hoang cẩm thượng y

Tạm dịch:
Mùi hương của đám đài hoa rụng ẩn mình trong ngàn lau lách.
Sắc màu của thảm cỏ hoang như một chiếc áo gấm

Vậy là đã có thể hiểu được thiên nhiên chính là thánh chỉ của tâm hồn Huế chứ không phải là lời răn của bậc thánh hiền. Thiên nhiên được coi là người thầy, người bạn, một tâm hồn chị em cây cỏ nên không có gì quá khi nói vườn là nơi trú ngụ của tâm hồn Huế. Muốn khám phá nghệ thuật sống của xứ sở này hãy bước chân vào khu vườn của họ.

Tương lai nào cho vườn Huế, đành rằng có những cuộc cắt chia vườn thành những lô nhà mặt phố hộp diêm nhưng may thay, với những khu vườn Phú Mộng, một cảnh tỉnh về tương lai vườn Huế đă được hồi âm từ hàng ngàn lượt du khách đến đây trong những ngày Festival. Hai phó thủ tướng Phạm Gia Khiêm và Nguyễn Mạnh Cầm cũng đã đến đây và gửi lại những dòng lưu niệm rất đẹp.

Và cũng từ cái hệ quy chiếu di sản văn hóa thế giới có thể nói tự tin rằng: nếu với Hội An là phố cổ thì với Huế đây là vườn Huế. Hương hỏa của Huế là vườn và tương lai của Huế không thể thiếu vườn.
 

(Lê Bá Dục - Tuổi Trẻ Chủ Nhật, Nhà Báo Huế 21/6/2002)
 
Các kỳ Festival Huế
Đăng ký nhận tin
---