Nhà vườn Kim Long... tản mạn kỳ
Nhà vườn Phú Mộng

Trước sức ép về nơi ăn chốn ở do gia tăng dân số; sức ép của cơm - áo - gạo - tiền; của nhu cầu sửa sang, nâng cấp, trang cấp nhà cửa; và cả sức ép của nạn đầu cơ bất động sản... liệu Kim Long có giữ được nguyên vẹn cho mình những ngôi nhà vườn?

Bởi, 7 ngôi nhà vườn tiêu biểu được đưa vào tour trong dịp Festival Huế 2002, ngoài Phủ thờ Tả quân Lê Văn Duyệt thì khu vườn của Tú tài Nguyễn Lương Chánh cũng đã không còn nguyên vẹn nữa. 1500 m2 đã được cắt nhượng cho một người từ trung tâm thành phố, một phần nữa được chia cho con cháu làm nhà. Với đà ấy, câu hỏi ngày mai Huế còn có nhà vườn đã đặt ra không phải chỉ có một lần...

Càng yêu hơn đất nước Việt Nam

Theo lời của một số người am hiểu về lịch sử địa phương, nơi tọa lạc của 7 ngôi nhàđược chọn đưa vào tour du lịch dịp Festival Huế 2002 có tên là Phú Mộng xứ. Còn bây giờ, ngõ xóm ngang qua trước bảy ngôi nhà có tên là đường Phú Mộng. An Lạc viên -1C Phú Mộng là địa chỉ đầu tiên mà chúng tôi ghé vào. Ðây là ngôi nhà của Viên thị lang Mai Quang Hàm. Chủ nhân hiện nay của ngôi nhà là vợ chồng bà Mai Thị Kim Hoàng, người cháu gái út gọi cụ Viên thị lang bằng ông nội. Theo lời gia chủ, ngôi nhà vườn này được tạo lập từ năm 1888. Qua biến động thời gian, cây trái xưa bây giờ chỉ còn đôi gốc măng cụt, nhăn... Còn phần lớn đều được chủ nhân trồng mới cách đây chừng chục năm. Toàn bộ khu vườn rộng 2000m2, mướt xanh hồng, thanh trà, sapôchê, nhãn, vải... Dưới những gốc cây cổ thụ, chủ nhân cho bài trí những bộ bàn ghế được chế tác từ thảo mộc, làm nơi dừng chân cho du khách. Có một chút gì đó mang hơi hướng của thiền, lâng lâng, huyền ảo khiến du khách không dễ gì dứt áo chia tay. "... Lòng thanh thản lạ, thật ngoài sức tưởng tượng của chị em chúng tôi ... vườn tược đã đẹp thêm ngôi nhà cổ kính làm ta như đi lạc vào thế giới cổ tích... c&aerave;ng yêu hơn đất nước Việt Nam...”- đó là một đoạn cảm tưởng của nhóm Khôn Luận - Kim Yến từ thŕnh phố Hồ Chí Minh, những người khách đến trước. Không đại ngôn, không sáo rỗng chút nŕo. Bởi quả thật, sinh ra và lớn lên tại Huế, vậy mà đến đây tôi vẫn bị choáng ngợp vàmới "ngộ" rằng, ngay trên mảnh đất quê hương đang ẩn giấu những viên ngọc quý lấp lánh mà lâu nay mình không hề biết.

Ðịa chỉ 3/2 Phú Mộng, gia chủ là bà Phạm Thị Túy. Ngôi nhà này vốn là phủ của Lễ bộ Thượng thư Phạm Hữu Ðiền, được xây dựng khoảng vŕo năm 1884-1909. Đây có thể xem là một trong số những ngôi nhà rường mẫu mực của Huế. Ngôi nhà nằm giữa khu vườn rộng, mượt mà lá cây. Nhà chính thiết kế theo lối nhà truyền thống 3 gian 2 chái, nối với nhà ngang bằng một hành lang có mái xinh xắn. Nội thất ngôi nhà vẫn còn lưu giữ được nhiều bức hoành phi, đối, liễn, đồ thờ tự... Qua nhiều biến động của thời gian và sau nhiều lần tu sửa, song ngôi nhà vẫn gần như giữ được nguyên trạng. Th຿ mới thấy trân trọng công lao giữ gìn, tôn tạo của chủ nhân.

Nhà của Tú tài Nguyễn Lương Chánh (46 Phú Mộng) bây giờ do hậu duệ là ông Nguyễn Ngọc Trinh gìn giữ, khách được giới thiệu đôi câu đối làm năm Bảo Đại thứ 7, màtheo gia chủ giới thiệu là được thếp bằng vàng thật. Nội dung bày tỏ lòng mong mỏi con cháu muôn đời gìn giữ gia phong của tổ tiên. Ngôi án thờ theo gia chủ cũng là chỉ có đṙc nhất vô nhị... 2 cái trong dân. Bởi đây là án thờ chạm nổi rồng 5 móng, chỉ dùng cho bậc đế vương. Năm 1945, có người gánh trộm từ trong nội ra một cặp. Ông và một người thân trong dòng tộc mua mỗi ngươi một cái.

Trong cụm 7 nhà vườn ở Kim Long còn có ngôi từ đường của song thân Phụ chánh đại thần Tôn Thất Thuyết. Cháu con không giữ nổi, nay đã bán qua tay đến người thứ ba. Chủ nhân hiện nay làông Hoàng Xuân Bật. Ông Bật mua lại ngôi nhà này từ năm 1981. Theo lời ông, khi chuyển về trong nhà vẫn còn bức đại tự ghi 4 chữa Tôn Thất đường. Tường của gian giữa có vẽ một số bức tranh vàcó đôi câu đối. Ở phía ngoài cũng có một bức hoành lớn bằng gỗ ghi 4 chữ Hán, ông chỉ còn nhớ mang máng 2 chữ cuối, đâu như là Công thần... Do thấy không phù hợp với mình, tất cả đều được ông Bật hoặc là phá bỏ, hoặc là cho người khác. Ðến bây giờ mới thấy tiếc. Ông nói, nếu biết trước là sẽ có như hôm nay thì đã giữ, hoặc chí ít cũng đã cho chụp ảnh để lựu lại. Cách Tôn Thất từ đường không xa là Phủ thờ Tả quân Lê Văn Duyệt. Nhiều người, kể cả những người sống ở Huế đều ngạc nhięn bởi đến bây giờ mới biết Huế cũng có phủ thờ Ngài Tả quân, Phủ thờ hiện do anh Lê Chánh Tuấn, cháu 10 đời của cụ Tả quân, trông nom. Ngôi phủ vốn ba gian hai chái, nay chỉ cňn lại 3 gian, dột nát, xiêu vẹo. Toàn bộ hệ thống ngói nay đã được thay bằng tôn. Anh Tuấn cho biết, con cháu trong tộc đã quyết sau Festival Huế 2002 sẽ tiến hành đại trùng tu. Kinh phí dự tính khoảng hơn 200 triệu đồng. “Tất cả con cháu đồng thuận đóng góp hay đưᅣc ai tài trợ?” Không, chúng tôi quyết đính cắt bớt đất của khu vườn để bán. Một mét vuông 400 ngàn, giấy tờ đã nộp, chắc cũng sắp xong". Như vậy, để đủ số tiền cần thiết thì ít ra cần phải cắt khoảng 500m2. Chúng tôi không dám có ý kiến, nhưng bỗng nghe lòng hẫng hụt. Vậy là thêm một khu vườn của Huế đã sắp không còn nguyên vẹn nữa...

Cần lắm Bà đỡ mất tay

Trong chuyến thăm nhà vườn Kim Long, chúng tôi bất ngờ gặp anh Lê Ðình Phú, Chủ tịch UBND phường. Anh chạy tới chạy lui ở khu vực nhà vườn, đầy hứng khởi khi thấy zốn quý của quê hương đang được nhiều người quan tâm. Ông chủ tịch UBND phường tiết lộ, phường đang có ý định phục hồi lại con kênh chạy dọc đường Phú Mộng. Con kênh này nối sông Hương. Sau khi được khôi phục, du khách có thể đi thuyền lên thăm nhà vườn Kim Long, chứ không nhất thiết phải theo đường bộ như hiện nay. Cũng theo ông Chủ tịch, toŕn phường hiện có 800 ngôi nhà vườn (trong đó có 65 ngôi nhà rường) diện tích từ 1000-8700m2 có thể tổ chức để khách tham quan. Đó làmột tài sản quý mà không dễ nơi nào cũng có thể có. Thế nhưng, trước sức ép về nơi ăn chốn ở do gia tăng dân số, sức ép của cơm-áo-gạo-tiền; của nhu cầu sửa sang, nâng cấp, trang cấp nhàcửa và cả sức ép của nạn đầu cơ bất động sản... liệu Kim Long có giữ được nguyên vẹn cho mình những ngôi nhà vườn? Bởi, trong số 7 ngôi nhà vườn tiêu biểu được đưa vào tour trong dịp Festival Huế 2002 này, ngoài Phủ thờ Tả quân Lê Văn Duyệt thì khu vườn của Tú tài Nguyễn Lương Chánh cũng đã không còn nguyên vẹn nữa. 1500m2 đã được cắt nhượng cho một người từ trung tâm thŕnh phố, một phần nữa được cắt cho con cháu làm nhà. Với đà ấy, câu hỏi ngày mai Huế còn có nhà vườn đã được đặt ra không phải chỉ có một lần. Giữ gìn, tôn tạo nhà vườn không ai khác ngoài chính chủ nhân của những ngôi nhà vườn đó. Nhưng muốn vậy, trước hết phải làm cho họ thấy được những lợi ích cụ thể mà nhà vườn đem lại, để từ đó biết quý trọng, biết nâng niu ngôi nhà mà mình đang có. Và để có được điều này, nhà vườn Huế đang còn lắm những "bà đỡ" mát tay, tâm huyết.

Trước khi chúng tôi đến một ngày, nhân vào dự khai mạc Festival Huế 2002, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Mạnh Cầm cũng đã ghé thăm nhà vườn Kim Long. Tại vườn An Lạc, lưu bút của Phó Thủ tướng ghi "Nhà vườn là đặc điểm của Huế, Kim Long lànơi tập trung nhà vườn... đến thăm Kim Long, du khách hình dung được thôn làng từ xa xưa đã được xây dựng, sắp xếp rất ngăn nắp...” Mong rằng Kim Long gìn giữ, tôn tạo những nhà vườn này..." Mong muốn của Phó Thủ tướng cũng là mong muốn của Kim Long và của những ai nặng lòng với Huế. Thế nhưng, chỉ một mình Kìm Long, e rằng... lực bất tòng tâm.

 

Diên Thống (TT Huế 2330, ngày 24/5/2002)
 
Các kỳ Festival Huế
Đăng ký nhận tin
---