Cảm nhận về thành công của một cuộc giao lưu nghệ thuật

Nằm trong chương trình hoạt động của Festival Huế 2002, Trại sáng tác Ðiêu khắc Quốc tế (ÐKQT III) với chủ đề ''Ấn tượng Huế 2002'' đã bế mạc vào ngày 10/5/2002 sau hơn 6 tuần thực hiện tích cực và hiệu quả.

Tại Công viên 3/2 bên dòng Hương Giang, dần dần hiện lên diện mạo, tầm vóc của những tác phẩm điêu khắc đá to lớn, bề thế làm thay đổi không gian thẩm mỹ quen thuộc, vì vậy, ngay từ đầu đã được đông đảo công chúng Huế và du khách chú ý; họ đã được tiếp cận, hòa mình vào không khí sáng tạo nghệ thuật và giao lưu với các tác giả. Họ nhận thấy trong sự ồn ào, khẩn trương của ''công trường điêu khắc đá'' (chất liệu chính của Trại) là hình ảnh của những nhà điêu khắc Quốc tế và Việt Nam sát cánh bên nhau trong sáng tạo, biểu hiện nghệ thuật. Ðằng sau những khuôn mặt rám nắng gió, trong bộ bảo hộ lao động là những tâm hồn khoáng đạt với những nụ cười cởi mở chân tình, xiết bao tình cảm và sự suy tư vì cái đẹp của nghệ thuật.

Từ những ngày đầu sau lễ khai mạc hoành tráng và ấn tượng các nhà điêu khắc đã lao vào làm việc, họ tìm kiếm ý tưởng từ định hướng ''Ấn tượng Huế 2002'', làm việc với Ban Ðiều hành và các nhóm thợ, người giúp việc trong chọn đá và xử lý các tình huống kỹ thuật cần thiết. Mặc dù đã tính đến các điều kiện thời tiết, nhưng Ban Tổ chức (BTC) cũng chỉ có thể chủ động tránh được một mùa mưa dầm dề, giá lạnh như Trại sáng tác ÐKQT II tại Huế năm 1998, thay vào đó là thời tiết đầu hè khá nóng, trung bình nhiệt độ hàng ngày từ 26 - 34 0C, hơn nữa Trại ÐKQT III nằm sát sông Hương nên phải chịu gió mạnh, cát bụi công trường mù mịt trong môi trường ít cây xanh, vì vậy ít nhiều cũng ảnh hưởng đến sức khỏe của các trại viên. Ngoài ra khí hậu thất thường ở Huế nhiều khi cũng làm cho cả công trường tan hoang như sau bão, ví dụ cơn mưa mạnh giữa tháng 4 đã làm tất cả lều bạt xiêu đổ và nhiều tác giả bị ốm mệt. Vượt lên những khó khăn ấy các thành viên của Trại ÐKQT III đã luôn bám sát công trường, tích cực say mê làm việc. Hàng ngày vang lên ở đây những âm thanh mới lạ của một nghệ thuật đòi hỏi sức lực sáng tạo với tính va đập vật chất cụ thể và nghiệt ngã của nó. Với sự hỗ trợ của máy móc và các thiết bị cưa xẻ, mài đá chuyên dụng, xe cẩu... những khối đá lớn đă dần dần bị khuất phục và từng ngày hiện ra bóng dáng, ý đồ tác phẩm. Tất cả những điều đó đều được công chúng chứng kiến, tiếp cận, họ hiểu và biểu lộ sự cảm thông, mến phục những người đang làm đẹp cho thành phố của mình. Sự hòa nhập, giao lưu giữa công chúng và nghệ sĩ là một chủ trương rất đúng, phù hợp với tinh thần Festival của BTC và chính quyền địa phương để tạo nên những cảm nhận và tạo điều kiện cho công chúng quyền tìm hiểu, chiêm ngưỡng, giao lưu với tác giả khi có điều kiện phù hợp. Chính vì vậy đã có nhiều cá nhân, đoàn thể, tổ chức xã hội đến thăm hỏi, động viên và chứng kiến sự lao động nghệ thuật của các nghệ sĩ tạo hình. Sự đồng cảm giữa công chúng và tác giả thật sự là một sự khích lệ lớn để các nhà điêu khắc tạo nên những tác phẩm có chiều sâu nghệ thuật và thẩm mỹ.

Trong bình diện chung của một Trại sáng tác điêu khắc Quốc tế ta thấy nổi lên ở mỗi tác giả là một thế mạnh về nghề nghiệp, sự lựa chọn tác giả chu đáo, cẩn trọng của BTC đă làm cho đội ngũ nhà điêu khắc có tính hòa điệu và trình độ nghề nghiệp đồng đều cao. Có thể nhận rő nhiều khuynh hướng khác nhau trong sáng tác của các nhà điêu khắc, trong đó có sự tìm về những dấu ấn tàng ẩn biểu cảm nguyên sơ của cuộc sống, đó là một định hướng đề tài mà nhiều tác giả khai thác như các tác phẩm ''Nguyên bản'' (Ðá) của tác giả ADALBERTO BONILLA (Mexico), với sự nhấn mạnh dấu ấn con người giữa đất trời cỏ cây bằng những "vết xước" bí ẩn trên đá giàu tính ẩn dụ tín ngưỡng - tâm linh thời hoang dại. Tác giả GERAD HOWELLER (Hà lan) với nhóm tượng "Phát triển" (Ðá) được tác giả chăm chút hàng ngày qua từng nhát đục trực tiếp với một niềm say mê hiếm thấy. Tác phẩm "Hoa và dòng Hương'' (Ðá) của NORIO TAKAOKA (Nhật) được các đồng nghiệp và công chúng yêu thích, thán phục không chỉ bởi kỹ thuật chế tác đá tinh xảo, trình độ cao mà trên hết là ý tưởng về ấn tượng Huế sâu đậm của ông, nhà điêu khắc đã ''thổi'' vào từng khối đá trắng muốt, đan xen, va đập sức sống, tình cảm con người trong đó. Đó là sự cảm nhận của ông về Huế một cách khá trực tiếp và đấy chất thơ. Tác giả ISAMU FUJIMOTO (Nhật) với tác phẩm ''Mây lang thang'' (Ðá) như một khung cửa với tầm nhìn rộng lớn, cởi mở, ông tỏ rõ chiều sâu chất THIỀN trong cái nhìn về cuộc sống và sự giao hòa của con người với thiên nhiên. Nhà điêu khắc trẻ người Úc MICHAEL BULLOCK có lẽ là một người ''láu lỉnh'' dễ thương nhất khi chủ yếu chỉ tận dụng vụn đá thừa để xây dựng một tác phẩm mang tên "Chuyển thể" (Bê-tông - đá cuội - nhôm) khơi dậy sự liên tưởng về lịch sử văn minh của người Việt, tác phẩm như là một cái nhìn về những tầng địa chất - văn hóa với mặt cắt của thời gian, gợi mở về cội nguồn lịch sử và tính triết lý trong nhìn nhận lịch sử xã hội loài người. MICHAEL BULLOCK cho biết tác phẩm được hình thành từ sự tìm hiểu lịch sử Việt Nam và anh quyết định sáng tác khi hiểu rõ Việt Nam là một trong những cái ''nôi'' của loài người. Tác giả NAKAGAWA HIROSHI (Nhật) để lại một bức tượng đá mang đậm tính tượng trưng với phần ngọn là đá nguyên sơ, phần thân là những khối trơn bóng, thắt chặt căng đầy sức sống biểu hiện mang tên gọi "Do gió mà nên" (Ðá). Khuynh hướng có tính triết lý thể hiện khá sâu sắc trong tác phẩm ''Thời gian và phương vị'' (Ðá) của RAMLAN ABUDDULLH (Malaysia), anh cân đo cẩn trọng ánh sáng để ánh nắng chỉ đúng bóng thời gian như kim đồng hồ theo các hướng Đông - Tây - Nam - Bắc, những vòng xoáy vũ trụ, mặt trời, la bàn như dội lên âm thanh thời gian của những điều vẫn măi như vậy của sự tuần hoàn vũ trụ. BOUN THAN nhà điêu khắc nước bạn Lào láng giềng có phong cách tạo hình rất gần với các nhà điêu khắc Việt Nam, tác phẩm của anh mang ý nghĩa nhân văn sâu đậm về tình yêu và hòa bình. Tác phẩm "Tình thương và hữu nghị'' (Ðá) của anh là một sự kết hợp các mô típ tương đồng bao hàm nhiều ý tưởng với hình tượng 2 người nam nữ cũng là đôi chim Hòa bình ôm ấp, che chở quả địa cầu. BOUN THAN rất tinh tế trong chuyển đổi nhịp điệu khối, vì vậy anh đã làm cho biểu tượng Ðoàn kết - Hữu nghị vượt lên ý nghĩa thông thường của nó. Công chúng và đồng nghiệp dành nhiều tình cảm ưu ái với tác giả - người bạn quen thuộc với nhân dân Việt Nam là nhà điêu khắc OYVIN STORBAEKKEN (Na Uy), ông lao động nghệ thuật hết mình và hoàn thành tác phẩm ''Những cô gái Việt nam'' với một sự tập trung cao nhất. Ông cho biết hình tượng hai cô gái khá giống nhau xuất phát từ cảm hứng bởi hai vị anh hùng dân tộc Việt nam là Bà Trưng Trắc -Trưng Nhị. Còn bà BONITA ELY (Úc) với tác phẩm ''Chữ Thọ- kéo và liềm'' mang đậm ảnh hưởng phương Đông, gợi lên vẻ đẹp bình dị quen thuộc, lầm lũi của cuộc sống thôn quê với những nghề thủ công đang phôi pha theo năm tháng . MAO MON (Campuchia) với “APSARRA“ là tác phẩm phù điêu lớn nhất của trại, hình ảnh Vũ điệu APSSARRA hẳn rất quen thuộc, máu thịt trong anh.

Với sự chiếm chỗ trong không gian như các tác phẩm "Bậc thang lên trời" (Ðá) của THOMAS MORRSEY (Mỹ), "Núi bảy bậc câu chuyện" (Ðá-gạch) của RANDALL GARRETT (Mỹ),''Bàn thờ'' (Ðá) của VICHAI SITHRIRATN (Thái Lan), "Mầm sống'' (Ðá) của Mai Thu Vân (Việt Nam ), "Chỗ nghỉ của dòng sông" (Ðá) của NICOLE ELLIS Úc). Còn "Mimosa" (Composite và bê - tông) của LEON IMAO (Philipin) là sự kết hợp giữa thực và ảo, người đẹp co mình trong cánh gân lá mimosa (cũng là chiếc thuyền) chật hẹp trên một độ dốc rất ám ảnh tâm lý bởi sự gợi đến cành lá cây xấu hổ sẽ khép mình, e ấp như giữ gìn nét đẹp trinh nguyên của một thời thiếu nữ. Tác giả CHOE SO - DONG (Triều Tiên) với hai khối đá vươn cao và những biểu tượng hình học trên mặt phẳng gợi lên hình ảnh của những bức tượng Tô- tem đa đảo, nhưng anh đặt tên cho tác phẩm của mình là ''Trụ biểu của vua'' (Ðá). Nữ tác giả Lều Thị Phương (Việt Nam) với hình tượng "Huế thương" (Ðá) trong những mảng khối mạnh mẽ, dứt khoát. Rất khác với những sáng tác trước đây của bà. Tác giả Nguyễn Hoàng Anh với "Tắm mưa" (Ðồng) cũng có những nét riêng trong sự tạo dựng khối mảng và sự hài hoà với không gian thực của một loại tượng công viên. So với hai Trại sáng tác điêu khắc Quốc tế I tại Hà Nội và II tại Huế (1998), loại tượng trừu tượng ít hẳn đi, lần này có 01 tác phẩm với khối đá 4 mặt, mỗi mặt có 9 vòng tròn đỏ, đó là "Cuộc sống thường ngày'' (Ðá) của RYUICHI YAHAGI (Nhật Bản), dường như con xúc xắc đa chiều, đa diện đầy sự triết lý về cuộc sống đời thường bận rộn, nghiêng ngã, lo toan của mỗi con người...

Nhiều tác giả Việt Nam tìm về tính triết lý phương Ðông như ''Ðợi'' (Ðá) của Ðào Phương (Nghệ An) phảng phất nét đẹp tượng Phật, nhưng rất gần gũi hòa nhập cộng đồng và đời sống thẩm mỹ hiện đại đô thị. Tác giả Trần Hùng với "Kiếm tìm'' (Ðá) cũng tạo dựng khối đầy tính dẫn dắt vào những ý niệm sống, sự khao khát tìm kiếm mãi mãi. Tác phẩm của Nguyễn Phúc Tùng là một sự dung hợp nhiều yếu tố triết lý và thẩm mỹ phương Ðông. Anh cho biết từ sự liên tưởng Huế như dòng chảy thời gian, như sự đọng lại của hoài niệm, của ''Mây trắng ngàn năm vẫn bay'' trong câu thơ của Thôi Hiệu (Bạch vân thiên tải không du du) mà anh đã sử dụng các mô típ rồng, thuyền, sóng nước để cấu trúc chính cho nội dung tác phẩm ''Hoài niệm'' của anh. Ðến từ Quảng Ngãi, tác giả Bùi Nam thể hiện tác phẩm ''Khúc ru'' (Ðá) giàu chất thơ nhạc, khối đá trơn nhuyễn, mềm mại, trau chuốt. Với bao sự đắm đuối và rung cảm của tác giả. Tác giả Phan Thế Bính với khối tượng "Tụ hội'' (Ðá) chủ yếu diễn tả nét đẹp dịu lắng, mềm mại của thiếu nữ như sự gợi về xứ Huế quê hương của anh. Nữ tác giả Lê Thị Hiền với ''Nắng'' là một tác phẩm bằng chất liệu Inox, trong đó có sự xao động, va đập của các họa tiết. Lạ mắt có tính thị giác cao. Tác giả trẻ Lê Lạng Lương day dứt bởi thân phận của những ngưòi đàn bà trong tác phẩm "Chờ đợi" (Ðá), họ là những chinh phụ ở mọi cuộc chiến trong lịch sử mòn mỏi đợi chờ và giờ đây vẫn còn đó bao sự khắc khoải, âu lo vì cuộc sống.

Tuy nhiên cũng cần phải thấy không phải tất cả mọi tác giả được lựa chọn hết sức cẩn trọng của BTC đều có thể đưa ra những tác phẩm hoàn thiện và đáp ứng được đầy đủ tiêu chí của BTC. Sự đơn điệu và nhàm chán thấy ngay ở tác phẩm "Một đứa trẻ - nhiều đứa trẻ” (đá cuội phủ sơn ) của ANNETTE SENNEBY (Thụy điển), với ba ngày đến Huế để sơn một cục đá nhạt nhẽo về ý tưởng ấn tượng Huế, tác giả đă làm cho nhiều đồng nghiệp không đồng tình, bất bình. Bởi sự hời hợt thiếu đầu tư nghệ thuật. Hay hớ hênh và nhỏ nhoi chìm lắng trong tác phẩm "Ðộc diễn" (Ðúc đồng) rồi gắn lên đá tảng đầy tính tự nhiên chủ nghĩa của JULIANE HEISE (Ðức). Tác phẩm "Văn hóa vỉa hè'' (Ðá - Ðồng) của NOELENE LUCAS (Úc) lại có vẻ chưa tương xứng và đáp ứng được cảm nhận ''Ấn tượng Huế 2002'' mà tác giả đă chấp nhận và cũng còn quá nghèo về ý tưởng và thiếu ăn nhập về khối và không gian biểu đạt. Ðó là những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn khách quan trong hoạt động của Trại, dù rất cố gắng BTC và Ban điều hành cũng không thể từ chối một số ít tác giả và khuynh hướng sáng tác như vậy. Ngoài ra sự lựa chọn và xử lý chất liệu của một số tác giả cũng báo hiệu sẽ khó thực hiện tiêu chí về độ bền vững khi đặt để ngoài trời như tác phẩm "Sảng khoái'' (Gỗ) của KAJIMOTO RYOE (Nhật), “Gia đình'' (Composite) của PEERAPONG DOUNGKAEW (Thái Lan), "Chạy tới tương lai'' (Composite) của ZHANG JIHONG (Trung Quốc). Ðó là những tác phẩm có tính nghệ thuật, nội dung tư tưởng tốt và phong cách nghệ thuật định hình nhưng nếu tác phẩm không được kết cấu bằng chất liệu bền vững thì cũng là điều thật đáng tiếc. Bà Lê Thị Hiền - Ủy viên Ban điều hành và là tác giả của Trại ÐKQT III cũng tỏ ra lo ngại và tiếc nuối nếu những tác phẩm như vậy bị hư hỏng - mà điều đó thì đă thấy ngay từ bây giờ, đó cũng là một vấn đề mà BTC cần phải quan tâm sau khi Trại đã khép lại. Tại cuộc họp đánh giá tổng quát về chất lượng nghệ thuật vào ngày 3/5/2002 ông Ngô Quang Nam-Vụ trưởng Vụ Mỹ thuật cho rằng "... Nhìn chung chất lượng khá thì nhiều và có quy mô hơn trại trước, hình khối được thể hiện công phu và có đầu tư sâu hơn về mặt tư duy nghệ thuật nhưng đạt đến ấn tượng thật sự sâu sắc thì có lẽ chưa. Chất liệu quý, bền vững chiếm ưu thế, nhất là đá. Tuy nhiên một vài tác giả cũng còn lúng túng trong kỹ thuật và xây dựng cấu trúc hình tượng".

Trại sáng tác Ðiêu khắc Quốc tế III ''Ấn tượng Huế 2002'' đã khép lại, những gì mà các nhà điêu khắc làm được đã khẳng định những thành công của Trại, với sự đóng góp sức lực trí tuệ và tài năng của nhà điêu khắc tạo nên 24 tác phẩm bằng đá và các chất liệu khác. Ða số tác giả - nhà điêu khắc trong và ngoài nước đã hoàn thành xuất sắc tác phẩm, đảm bảo đúng tiến độ và định hướng thẩm mỹ do BTC quy định. Các nhà điêu khắc đã tôn trọng thuần phong mỹ tục của Việt Nam, của nhân dân xứ Huế, họ thể hiện tác phong làm việc có kỷ luật và coi trọng chất lượng nghệ thuật, đề cao và thể hiện rõ uy tín nghề nghiệp và danh dự quốc gia của mỗi nghệ sĩ. Với những phẩm chất nghệ sỹ trong sáng, các nhà điêu khắc đến để sáng tác, lao động nghệ thuật một cách đúng nghĩa và để lại những tình cảm sâu nặng qua các tác phẩm nghệ thuật cụ thể, chân thực và có giá trị nghệ thuật. Nhiều người để lại một sự cảm phục bởi tinh thần lao động, sáng tạo có hiệu quả của một trình độ mang tầm quốc tế, trong đó có những nghệ sỹ đã thật quen thuộc với công chúng bởi sự lao động sáng tạo say mê và sự tận tâm với nghệ thuật, họ xứng đáng để chúng ta tôn trọng và ghi nhớ vì những đóng góp về nghệ thuật và tình đoàn kết hữu nghị giữa các dân tộc. Sự tồn tại giờ đây của các tác phẩm điêu khắc là minh chứng có tính thuyết phục cao về thành công nổi bật của Trại sáng tác ÐKQT III. Các tác giả đã thể hiện được cảm nhận Ấn tượng Huế bằng ngôn ngữ điêu khắc cụ thể sinh động và giàu tính hiện đại, tính đại chúng với nhiều khuynh hướng nghệ thuật khác nhau. Với tinh thần sáng tạo nghiêm túc, trách nhiệm, hoà đồng, cởi mở các nhà điêu khắc đă được đông đảo công chúng cảm phục, quý mến - đó thực sự là một hiệu quả thẫm mỹ - xã hội quý giá đối với tất cả chúng ta, với nhân dân TT-Huế đang phấn đấu hết mình xây dựng Huế thành thành phố Festival với những giá trị nghệ thuật dân tộc đặc sắc được bảo tồn, lưu giữ, phát huy và hoà cùng đời sống văn minh đương đại của các dân tộc trên thế giới. Vấn đề còn lại là phải làm gì để gìn giữ, phát huy các giá trị nghệ thuật quý giá ấy trong đời sống thẩm mỹ của xă hội - đó là trách nhiệm của tất cả chúng ta, nước chủ nhà nơi đăng cai và tổ chức Trại sáng tác ÐKQT III.

 
Các kỳ Festival Huế
Đăng ký nhận tin
---