Trò chuyện với chợ làng
Trò chơi bài chòi tại chợ quê

Cứ ngỡ du khách sẽ mải mê thej những chương trình nghệ thuật được đầu tư bạc tỷ, những cuộc triển lăm sang trọng, những hội chợ đầy ắp hàng hóa mà quên mất cái phiên chợ làng họp bên Cầu Ngói Thanh Toàn một mảnh làng nằm xa Huế gần chục cây số.

Nào ngờ ngày diễn ra phiên chợ đầu tiên, đường về Thủy Thanh chen kín người và xe. Hình như có một thời xa ngát, đường về Cầu Ngói Thanh Toàn cũng đông vui như thế này mà câu ca xưa còn đồng vọng trong nhớ nhung của bao người về một cõi quê:

"Ai về Cầu Ngói Thanh Toàn
Cho em về với một đoàn cho vui…"

Sáng nay, cùng với Festival, đường về Cầu Ngói đang “sống lại”, không chỉ sống lại cái phiên chợ làng họp trên khoảng sân rộng, dưới bóng cây đa bến nước sân đình ven sông Như Ý, bên một chiếc cầu trứ danh độc nhất vô nhị trên vùng Thuận Hóa xưa, người về chợ quê đã được chuẩn bị tâm thế cho cuộc chơi dân dã này khi trêi con đường về làng lúa trên những cánh đồng mênh mông đang chín rực vàng và thơm vị ngày mùa khiến du khách, nhất là những ai từng có một tuổi thơ góc vườn mép ruộng, không khỏi thấy nao lòng. Cầu được kiến trúc theo lối "thượng gia, hạ kiều" như chùa Cầu ở Hội An. Cầu Ngói Thanh Toàn vốn là công quả của bà Trần Thị Ðạo, cháu sáu đời của tộc họ Trần khai canh làng Thanh Toàn, se duyên với một hầu tước triều"Hậu Lê nhưng không có con thừa tự nên bà đã mua hậu thần cúng cho làng chiếc cầu nối hai bờ con sông Như Ý để bà con qua sông thôi phải lụy đò, cũng là nơi cho người làng buổi chợ về có nơi nghỉ chân hay khách đường xa dừng tránh trưa nắng gắt. Trải bao dâu bḃ, cầu nhiều lần trùng tu nhưng phải đến Festival năm nay Cầu Ngói Thanh Toàn và ngôi chợ làng mới tìm lại quá vãng xưa với tour du lịch đồng quê này.

Về với chợ quê Cầu Ngói Thanh Toàn không phải để khách giải tỏa hội chứng "thương nhớ đồng quê" như kiểu người dân thành phố bây giờ thích cơm niêu, nước lọ, rau muống, cà dầm tương… Những gì bày biện ở phiên chợ làng chính là quá khứ sống lại và nhắc nhở. O Lê Thị Vui, gần 60 tuổi, ở xóm Nhì, thôn Thanh Thủy Chánh, mấy mươi năm trước có một hàng nước chè nổi tiếng đầu làng, cuộc sống vần xoay, khi dân làng hầu như ai cũng có thể mua được xe máy (dù là xe Tàu) thì tốc độ ấy không phải là tốc độ của quán lá nước chè khi chỉ mươi phút có thể vù xe lên phố với những quán nước của thời người ta quảng cáo loại nước này mới là "sự lựa chọn của thế hệ mới"… và tiế là quán nước chè của o Vui không còn. Nhưng trong phiên chợ quê hôm nay o đang bận tíu tít cùng người con gái mặc áo bà ba tím phục vụ du khách cái đặc sản làng: nước chè xanh và những khoai lang, khoai môn sáp, bánh mè bày biện trên những rổ rá bằng tre. Cách ăn uống cũng lạ, nước chè được mở miệng” có tuổi từ đầu thế kỷ 20. Bưng bát nước chè xanh sóng sánh thơm vị gừng đưa lên môi nghe rưng rưng chút hương làng quê đồng bãi. Bóc củ khoai lang chín bở, người ăn lại nghe nghèn nghẹn cả vì khoai bở lẫn vì… thương ngày xưa nghèo khó. Khách đến hàng nước chè của o đều thấy "sản phẩm du lịch" này rẻ lạ lùng bởi cả hàng quán o Vui không một sản phẩm nào vượt cái giá 500 đồng! O bảo không cần lời lãi, thấy thế này là vui rồi. Không chỉ có nước chè và khoai môn, bao nhiêu món quà bánh chợ l&frave;ng đều quần tụ trên khoảng sân đình chợ làm gian hàng ẩm thực. Những bánh tày, bánh ú, bánh gai… của hàng bánh, chè bắp, chè đậu, chè khoai tía, chè bông cau… của hàng chè, rồi cơm hến, bánh canh cá lóc… tất cả hàng quán với những chõng tre bày biện như tạo ra một ngày xưa thật xưa. Kề bên gian hàng của O Vui là cụ Phan Văn Bút, tuổi ngoài 70, ngồi vấn điếu thuốc sâu kèn và vui vẻ nhìn khách chọn lựa hàng lưu niŇm do cụ làm ra. Không phải là hàng gì thật "độc”, thật cầu kỳ, cái nơm úp cá, chiếc lờ đặt lươn, oi giỏ đựng ốc, rồi nong nia thúng mủng… tất cả được làm y như thật với kích tấc thu nhỏ. Trong một góc đình các mẹ các chị dân làng vừa xay lúa, giã gạo vừa hò đối đáp với nhau như ngày xưa cuộc đời còn giản dị. Khá nhiều du khách lần đầu mới thấy cái cối xay lúa của thời xa xưa, rồi bao nhiêu dụng cụ nhà nông, những công cụ đã bao đời bầu bạn với người nông dân ắng sớm mưa chiều, giờ đây nơi góc đình làng như mang hồn vía của ruộng đồng sau trăm năm gắn bó.

Ven thành Cầu Ngói người ta chăm chú xem cái "máy làm thủy lợi" của ngày xưa, đấy là chiếc xe đạp nước một sáng tạo của những người nông dân mấy thế kỷ trước (giờ đã nhường chỗ cho những máy bơm Kubota, Yanmar)… Cái trò hát bài chòi nơi phiên chợ làng và hàng chục trò khác đang được khách tham quan hào hứng say mê khiến người ta ngẩn ngơ bởi cách chơi của người xưa sao mà tao nhã và hồn hậu lắm vậy. Và phiên chợ quê không còn là một phiên chợ nữa, nó là cuốn sách về đồng quê và không chỉ sống lại một ngày một buổi, từ nay chợ quê Cầu Ngói Thanh Toàn sẽ họp thường xuyên cho tour đồng quê, những câu chuyện ruộng đồng cũng sẽ được kể lại bằng những quán hàng, trò chơi, những ảnh hình sân đình cây đa bến nước, hình như mỗi tour đồng quê không chỉ thỏa mãn những khát khao hiểu biết về văn hóa làng cho du khách, trong chừng mực nào đó nó còn thuốc thang nuôi dưỡng tâm hồn.

 

Lê Đức Dục (Tuổi Trẻ Chủ Nhật số 18/2002)
 
Các kỳ Festival Huế
Đăng ký nhận tin
---