Sống lại những làng nghề Huế xưa

Từ hàng trăm năm trước, xứ Huế đã nổi tiếng với những làng nghề thủ công mỹ nghệ: nón Phú Cam, khắc gỗ Mỹ Xuyên, thêu Kim Long, đúc đồng Dương Xuân… Bàn tay tài hoa của những người thợ thủ công đất cố đô đã cống hiến cho vùng Thuận Hóa - Phú Xuân - Huế những công trình nghệ thuật sống mãi với thời gian.

Song cũng như bao miền quê khác, cư dân của các làng nghề xứ Huế cũng chịu chung số phận thăng trầm và học sống lay lắt với nghề trong niềm tiếc nuối một thuở vàng son đã mất.

Tưởng rằng tất cả đã đi vào lãng quên

Nằm lặng lẽ, khiêm nhường trên khoảng đất trống bên bến thuyền Tòa Khâm ở bờ nam sông Hương là những mái lều tranh tre nứa lá được trưng bày các sản phẩm của từng làng nghề và những người thợ trong trang phục ngày xưa đang miệt mài làm việc. Ðây là hình ảnh tái hiện "làng nghề Huế xưa" với không gian sinh hoạt, sản xuất của những người thợ và các nghề thủ công mỹ nghệ nổi tiếng của Huế như chằm nón, thêu, điêu khắc gỗ, đúc đồng, làm hàng mây tre, dệt thổ cẩm… Dường như có một sức hút kỳ lạ, làng nghề Huế xưa với sự góp mặt của nghệ nhân các làng nghề đệm bàng Phò Trạch, đan lát Bao La, mộc Mỹ Xuyên, đúc đồng Phường Đúc, thêu Kim Long… trở thành một trong những điểm dừng chân khá lâu của nhiều du khách cả trong và ngoài nước. Dưới những mái tranh không có ánh điện, khách ngồi xuống vệ cỏ say sưa theo dői những người thợ thủ công Huế trổ tài. Qua bàn tay của những người thợ trẻ làng mộc Mỹ Xuyên (huyện Phong Ðiền), chỉ trong chốc lát những miếng gỗ vô tri đã trở thành những tượng gỗ sống động, thanh thoát. Bên tán cây mát rượi, những cô gái làng Kim Long duyên dáng bên khung thêu, những ngón tay thoăn thoắt như múa ấy đã dệt nên những bức tranh sống động bằng chỉ màu với hình ảnh sông Hương, núi Ngự Bình, chùa Thiên Mụ… dưới ánh mắt thích thú của người xem. Và cũng tại đây những chiếc nón bài thơ, tranh khắc gỗ cùng nhiều sản phẩm mỹ nghệ của Huế đã theo chân du khách đi khắp nơi.

Ý tưởng tái hiện một không gian "làng nghề Huế xưa" đã nhen nhóm trong lòng những người thợ thủ công xứ Huế từ rất lâu, nhưng mãi đến Festival Huế 2002 mới trở thành hiện thực. Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ (TCMN) Huế vừa mới được thành lập chưa tròn một tháng với 38 thành viên, gồm 10 công ty, 6 nghệ nhân, 22 cơ sở sản xuất vừa và nhỏ. Và hoạt động đầu tiên của những người bạn mới này là vừa tất bật sản xuất hàng chục nghìn sản phẩm để phục vụ tại các quầy hàng lưu niệm vừa chuẩn bị cho việc tái hiện mô hình làng nghề Huế xưa tại Festival 2002. Anh Nguyễn Minh Kỳ - Chủ tịch Hiệp hội TCMN Huế - tâm sự: mặc dù nổi tiếng là vùng đất có nhiều làng nghề truyền thống với những người thợ giỏi nghề nhưng trong một thời gian dài các làng nghề Huế gần như mai một vì hàng làm ra không ai mua. Nhiều người thợ giỏi đã bỏ quê đi kiếm sống, số còn lại cũng sống lay lắt với nghề. Từ khi du lịch phát triển, một số thợ thủ công có vốn đứng ra mở các cơ sở sản xuất hàng lưu niệm như nón, đồ gỗ, sơn mŕi mỹ nghệ… để bán cho khách nhưng họ vẫn giữ kiểu làm ăn nhỏ lẻ. Chính vì thế các mặt hàng lưu niệm của Huế ngày càng trở nên đơn điệu, không thu hút được các hợp đồng lớn. Đây là điều trăn trở, day dứt của những người có tâm huyết với đất nghề xứ Huế. Và họ đã đứng ra tập hợp và kéo những nghệ nhân cùng các cơ sở sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ Huế lại gần với nhau để cùng làm ăn và góp sức tạo cho bộ mặt làng nghề Huế một sinh khí mới. Cũng theo anh Kỳ, việc tổ chức hoạt động "làng nghề Huế xưa" tại Festival Huế 2002 với sự tham gia của các nghệ nhân của các làng nghề là nhắm đến một cái đích xa hơn, khi mà Huế trở thành thành phố Festival. Việc làm có ý nghĩa này đã được tỉnh Thừa Thiên Huế ủng hộ. Dự án xây dựng một làng nghề Huế bên bờ sông Hương (trong khu quy hoạch phát triển đồi Thiên An) có diện tích gần 5 ha với số vốn đầu tư hàng tỷ đồng sẽ được triển khai trong nay mai. Cùng với dự án này, các cơ sở sản xuất TCMN trên đất Huế cũng sẽ liên kết lại với nhau và những làng nghề mộc mỹ nghệ, chằm nón, thêu… nằm rải rác ở ven đô cũng được chọn làm vệ tinh để thực hiện các hợp đồng sản xuất hàng TCMN xuất khẩu do hiệp hội đứng ra thực hiện.

Chủ trương phục hồi các nghề truyền thống của Huế để phục vụ cho việc tìm hiểu, nghiên cứu văn hóa Huế và đáp ứng nhu cầu mua sắm hàng lưu niệm của du khách trong những ngày diễn ra Festival Huế 2002 đã được cộng hưởng nhiệt tình từ những người thợ thủ công xứ Huế. Cùng với Festival, những làng nghề xứ Huế đã thực sự hồi sinh.

 

Kim Em (Tuổi Trẻ Chủ Nhật số 18/2002)
 
Các kỳ Festival Huế
Đăng ký nhận tin
---