Khu lăng mộ hai chiến sĩ yêu nước Thái Phiên - Trần Cao Văn

Thái Phiên (1882 - 1916) quê tại làng Nghi An, xã Hòa Phát, Hòa Vang tỉnh Quảng Nam. Năm 1904, tham gia phong trào Ðông Du, Duy Tân cùng Phan Bội Châu. Từ năm 1913, ông là một trong những người lãnh đạo Việt Nam Quang Phục Hội miền Nam Trung Kỳ.

Trần Cao Vân (1866 - 1916) sinh tại làng Tư Phú, tổng Ða Hoàng, Phủ Ðiện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Sau khi Kinh Ðô Huế thất thủ (1885), đi tu tại chùa Cổ Lâm (miền núi Quảng Nam). Năm 1892 ông vào Bình Ðịnh làm nghề dạy học và hoạt động cách mạng, tham gia khởi nghĩa chống Pháp, đề xướng thuyết Trung phiên dịch , tham gia đấu tranh chống thuế ở Trung Kỳ 1908. Ðầu năm 1916, ông và Trần Cao Vân đã gặp Vua Duy Tân thống nhất kế hoạch khởi nghĩa lật đổ Pháp. Kế hoạch bị tiết lộ, cuộc khởi nghĩa không thành, Thái Phiên, Trần Cao Vân và Vua Duy Tân bị Pháp bắt trên đường lên căn cứ vào rạng sáng ngày 4/5/1916. Ngày 17/5/1916, cùng với hai đồng chí của mình là Nguyễn Quang Siêu, Tôn Thất Ðề và một số người khác, hai ông bị thực dân Pháp và Nam triều xử chém tại cống Chém (An Hòa, Thành phố Huế), chôn lấp cùng một hố.

Tháng 6 năm 1925, bà Trương Thị Dương, đồng chí của hai ông trong Việt Nam Quang Phục Hội, đã bí mật đưa hài cốt hai ông từ An Hòa về chôn gần tháp Hòa thượng Kiết Mao thuộc xã Thủy Xuân. Sau đó 11 ngày việc cải táng có nguy cơ bị bại lộ, bà Dương lại từ Quảng Trị vào, rồi đêm đến bí mật đào hài cốt hai ông đem chôn chung một mộ tại đồi thông Từ Hiếu (trên đường lên lăng Tự Ðức).
 
---