Giới thiệu di tích Chămpa

Trên đất Thừa Thiên Huế còn lại khá nhiều dấu tích và di vật Champa. Con số di tích khảo cổ Bảo Tàng Tổng Hợp Thừa Thiên Huế kiểm kê phổ thông để đề nghị bảo vệ là 44 di tích, khá đa dạng về loại hình như: nền móng của các công trình kiến trúc (tháp, đền, thành ... ) bia đá và trụ đá có chữ, những tác phẩm điêu khắc bằng đá (tượng, phù điêu, trang trí cột kiến trúc, đài thờ, linga, yoni)...

Tượng Bà Lồi cao gần 80 cm, có đôi vú tròn căng đang chắp tay ngồi trên tòa sen bằng đá có phù điêu vị thần với tư thế nâng đỡ, bộ LinGa lớn, phù điêu hình cầu bằng đá với hình của các vị thần đang cưỡi trên bò thần, chim thần, tượng Phật ngồi trên tòa sen tại chùa Ưu Ðiềm; Miếu thờ Bà tam tay bằng đá ở thôn Mỹ Xuyên; nhiều dấu tích và hiện vật Chăm ở miếu Cồn Giằng, cồn Ðuồi Ruôi với các ngẫu tượng Yoni, mộ, gạch nung, tượng thần Vinus ở Phong Hiền; 58 hiện vật quý tìm thấy sau lần khai quật  phế tích ở Vân Trạch Hòa( một tháp chàm cổ bị chôn vùi trong lòng đất), trong đó có những hiện vật quý như hoa sen 6 cánh bằng vàng dát mỏng, bệ thờ...nhiều hiện vật người dân phát hiện được như đài thờ bằng đá hình vuông, chạm khắc hình người và thú; tượng bò Nandin ở Quảng Phú...
Nhiều di tích lịch sử văn hóa Champa nay đã thành phế tích như Thành Lồi (Long Thọ), Thành Trung (Huyện Hương Trà), nền tháp ở Liễu cốc thượng (Huyện Hương Trà), ở núi Linh Thái (Huyện Phú Lộc), ở xã Phong Hiền (Huyện Phong Ðiền) và nhiều địa điểm khác nằm hai bên bờ sông Ô Lâu (huyện Phong Ðiền) ... Baỏ Tàng Mỹ Thuật Cung Ðình còn bảo lưu một số lượng khá lớn hiện vật Chăm, chỉ riêng tượng Chàm bằng đá đã có 85 đơn vị gồm các loại như tượng thần Civa, tượng thần Visnu, thần Uma, nữ thần Laksmi, thần Rishi, tượng vũ nữ, chim thần Garuda, voi thần Ganeisha, tượng thần Gaja, tượng sư tử, đầu Makara, tượng khỉ Hanuman, tượng Linga, Yoni, tượng Phật, một bộ phận kiến trúc và mô típ trang trí...
Từ năm 1975 đến nay, các cán bộ Nhà Bảo tàng Huế, Bảo tàng Tổng hợp Thừa Thiên Huế và khoa sử Trường Ðại học Khoa học Huế đã có nhiều cố gắng sưu tầm hiện vật trong dân gian, nghiên cứu, tổ chức trưng bày và bảo lưu các di vật văn hóa Champa có nguồn gốc ở Thừa Thiên Huế. Ðặc biệt gần đây, Tháp Mỹ Khánh ở Phú Diên Phú Vang được phát hiện. Qua khai quật khảo cổ kiến trúc cổ Chăm bị vùi sâu trong lòng cát này, tháp có hình đồ kiến trúc hình chữ nhật hướng Ðông Tây, mặt bằng lớp dưới cùng dài 8,22m, rộng 7,12m. Phần cấu trúc xây dựng tháp bao gồm phần móng tháp, đế tháp, chân tháp, thân tháp, diềm mái tháp và lòng tháp hình chữ nhật. Nhận định bước đầu cho thấy tháp Mỹ Khánh thuộc dạng tháp Lùn trong nghệ thuật kiến trúc tháp Chămpa. Ðây là nhóm tháp khởi đầu của kiến trúc tôn giáo Chămpa khi chuyển sang xây dựng bằng chất liệu bền vững, và là một trong những kiến trúc tháp có niên đại sớm nhất trong lịch sử kiến trúc tháp Chămpa hiện nay. Những phát hiện sau đợt khai quật đã cho thấy đây là một phát hiện mới nhất về kiến trúc tháp Chămpa không chỉ ở Thừa Thiên Huế và không chỉ giới hạn ở khu vực bắc Miền Trung.
 
---