Festival Huế 2002 với vấn đề bảo tồn & phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Kế thừa thành quả và kinh nghiệm của Festival Huế 2000, Festival Huế 2002 diễn ra sôi động, lộng lẫy, tưng bừng với qui mô lớn từ ngày 4 đến ngày 15/5/2002 là sự kiện văn hóa du lịch lớn của Việt Nam.

Festival Huế lần này không chỉ nhằm đẩy mạnh kinh tế du lịch, tăng cường mở rộng quan hệ trao đổi giao lưu văn hóa song phương và đa phương với các quốc gia bè bạn xa gần vì hòa bình, hợp và phát triển mà còn góp phần bảo tồn, giữ gìn, phát huy giá trị di sản và bản sắc văn hóa dân tộc của các vùng miền văn hóa đặc trưng tiêu biểu của Việt Nam và văn hóa Huế. Các chương trình văn hóa lễ hội cộng đồng, biểu diễn nghệ thuật, tham quan du lịch, các cuộc triển lãm, trưng bày, hội thảo diễn ra trong 12 ngày Festival đã thể hiện một cách sâu sắc, sinh động mục đích và ý nghĩa cao đẹp trên đây.

Hội tụ và tỏa sáng tinh hoa

Lễ hội khai mạc chiều tối 4/5 tại quảng trường Ngọ Môn, tiếp đó các buổi biểu diễn tại Đại Nội, cung An Ðịnh và sân khấu Tôn Nhơn Phủ của các đoàn ca múa nhạc Việt Bắc, Ðắc Lắc. Thăng Long, múa rối nước Hải Phòng, xiếc Hà Nội, cải lương Tây Ðô, Hội Trùng Dương và Những ngôi sao nhỏ (Thành phố Hồ Chí Minh), nhóm pháo hoa và ba đoàn nghệ thuật Thừa Thiên Huế đã phô diễn tài năng nghệ thuật điêu luyện để lại những ấn tượng sâu đậm khó quên cho du khách. Sự tham dự của 33 đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp trong và ngoài nước nói lên sự hội tụ đa sắc màu văn hóa, sức thu hút và hấp dẫn đặc biệt của một đại lễ hội mang tầm cỡ quốc gia và quốc tế. Chỉ cần xem các chương trình biểu diễn có chất lượng cao của các đoàn nghệ thuật Việt Nam, công chúng cũng có thể cảm nhận được các sắc thái văn hóa của vùng rẻo cao Tây Bắc, núi rừng Tây Nguyên, nhiều đồng bằng trung du Bắc Bộ và sông ngòi kênh rạch miền Nam. Riêng các đoàn Nghệ thuật truyền thống múa hát cung đình Huế, Ca Kịch Huế, Nhà hát cung đình đã đem đến Festival các chương trình đặc sắc, các tiết mục dàn dựng công phu giới thiệu những nét tinh túy trong kho tàng âm nhạc bác học và dân gian Huế như hòa tấu đại, tiểu nhạc thuộc hệ thống nhã nhạc, các làn điệu ca Huế, lý Huế, hát múa dân gian và vũ khúc cung đình.

Một trong những dấu nhấn quan trọng của Festival Huế 2002 là lễ hội áo dài tổ chức tại cầu Trường Tiền vào tối 8/5 và sân trường Hai Bà Trưng tối 12/5 nhằm nâng cao vẻ đẹp, khẳng định và tôn vinh một loại hình trang phục, một sản phẩm văn hóa độc đáo của dân tộc. Chiếc áo dài Việt Nam vốn phát tích từ đô thành Phú Xuân vào thế kỷ XVII, đến nay trải qua nhiều lần cách tân do nhu cầu thị hiếu thẩm mỹ của xã hội vẫn gắn liền mật thiết với tính cách và lối sống dịu dàng, đằm thắm, thùy mị, đoan trang của người phụ nữ Huế. Lễ hội áo dài tại cầu Trường Tiền là cuộc quảng diễn thời trang lớn chưa từng có ở Việt Nam. Lần đầu tiên sân khấu trình diễn là một chiếc cầu dài 402,60m đã có quá khứ 105 tuổi nối liền đôi bờ nam bắc sông Hương và được từng xem là biểu tượng của thành phố cố đô. Trước ngày khai mạc Festival, chiếc cầu 6 vài 12 nhịp xinh đẹp ngày càng nổi tiếng hơn, đêm về bỗng trở nên lung linh, huyền ảo sau khi vận hành công trình chiếu sáng nghệ thuật. Không gian và khung cảnh mới lạ, trữ tình, quyến rũ của chiếc cầu lịch sử và dòng sông thơ mộng đã được các nhà tổ chức quan tâm khai thác có hiệu quả. Ngoài hệ thống chiếu sáng nghệ thuật trên nóc cầu còn treo 500 bóng đèn bên dưới 500 chiếc nón lá bài thơ tạo thành "dải ngân hà" lấp lánh. Toàn bộ lòng cầu được trải 300 chiếc chiếu hoa nối liền hai sân khấu (15m x 10m x 1,5m) ở 2 đầu cầu, mỗi sân khấu trang trí 4 vại hoa sen Huế. Một kỷ lục khác không thể không nói đến, đó là chương trình biểu diễn trang phục này quy tụ 10 nhà thiết kế thời trang trẻ ở Huế và thành phố Hồ Chí Minh từng đoạt nhiều giải thưởng quốc gia và quốc tế, 550 người mẫu không chuyên là những nữ sinh đang theo học tại trường Hai Bà Trưng và Nguyễn Huệ (nữ trung học Ðồng Khánh và Thành Nội cũ). Những cô người mẫu học trò đã lần lượt trình diễn theo nhóm 550 bộ áo dài được các nhà thiết kế cách tân và hiện đại hóa theo các gam màu khác nhau đi kèm các loại đạo cụ là những vật dụng thân quen trong sinh hoạt đời thường của người dân chốn kinh kỳ như xe xích lô, xe đạp, quang gánh, đèn lồng, rổ hoa.v.v...

Cùng với sự tôn vinh tà áo dài thướt tha, các loại hình sinh hoạt văn hóa dân gian, lễ hội cộng đồng, các môn thể thao dân tộc đã được tập trung khai thác và phát huy cao độ, tổ chức chu đáo và quy cũ hơn. Giới trẻ đến với lễ hội diều, đua thuyền, đêm hội hoa đăng, hội thi các môn thể thao dân tộc, sân chơi dân gian, Nhà văn hóa trung tâm Tỉnh, nhà văn hóa Huế... không chỉ dự khán mà chủ động tham gia nhiệt tình tự nguyện, cùng chơi, cùng hòa nhập và cùng sống với không khí hội hè.

Tinh hoa văn hóa dân tộc còn được biểu hiện chiều sâu lịch sử qua cuộc trưng bày chuyên đề: “Di vật 2000 năm Việt Nam giao lưu văn hóa” do Bảo tàng Lịch sử Việt Nam thành phố Hồ Chí Minh và Bảo tàng tổng hợp Thừa Thiên Huế phối hợp tại Di Luân đường. Với gần 300 hiện vật và trên 100 tư liệu, hình ảnh bản đồ, phòng trưng bày cho thấy trải qua hàng nghìn năm tồn tại và phát triển, nền văn hóa Việt Nam luôn luôn tỏ rõ nội lực đầy sức sống song đó không phải là một nền văn hóa khép kín, bó hẹp mà giao lưu rộng mở, thích ứng và dung nạp các yếu tố tích cực từ các nền văn hóa khác như Trung Hoa, Ấn Độ, Nhật Bản, Châu Âu... Sự giao lưu ấy diễn ra liên tục làm phong phú thêm văn hóa bản địa và để lại các di vật được chế tác bằng nhiều chất liệu và phong cách. Các di vật đưa ra trưng bày gồm di vật do Việt Nam sản xuất chịu ảnh hưởng của nước ngoài, di vật của nước ngoài sản xuất có mặt tại Việt Nam, di vật do nước ngoài đặt Việt Nam làm và di vật của Việt Nam hiện lưu giữ ở các nước. Tất cả đều nhằm chứng minh giá trị to lớn của các di sản văn hóa Việt Nam trong kho tàng di sản văn hóa nhân loại. Với chủ đề “Tiền tệ lưu hành tại Việt Nam từ Bắc thuộc đến triều Nguyễn”, Bảo tàng Mỹ thuật Cung đình Huế có sự cộng tác của nhà sưu tập tiền cổ Nguyễn Anh Huy đã tổ chức trưng bày một cách có hệ thống và phong phú bộ sưu tập tiền cổ khá hoàn chỉnh đã từng lưu hành trên đất nước ta qua các thời kỳ lịch sử, gồm hệ thống tiền cổ Việt Nam và những đồng tiền cổ Trung Hoa, Nhật Bản được lưu hành ở Việt Nam. Hệ thống tiền cổ Việt Nam với gần 100 loại đồng tiền kim loại của các triều đại quân chủ Việt Nam từ Đinh, Lê, Lý, Trần, hậu Lê, Mạc, Nguyễn... trong đó có rất nhiều đồng tiền thuộc loại vô cùng quí hiếm như đồng “Thái Bình hưng bảo" (Ðinh Tiên Hoàng), "Thiên phúc trấn bảo" (Lê Ðại Hành)...

Khôi phục và phát huy di sản văn hóa cố đô

Qua Festival Huế 2002, nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể liên quan đến triều Nguyễn và trung tâm văn hóa Phú Xuân đă được đánh thức phục hồi hoặc phát triển nâng cao. Trước hết, đó là trường hợp di tích kiến trúc nghệ thuật cung An Ðịnh (phường Phú Nhuận). Ðây là biệt cung do vua Khải Ðịnh xây dựng trong hai năm 1917-1918, đánh dấu mốc mở đầu thời kỳ lịch sử mỹ thuật Huế chịu ảnh hưởng Tây phương. Bên cạnh sự kế thừa các giá trị mỹ thuật cổ truyền, cung An Ðịnh còn có phong cách mỹ thuật riêng ở chỗ đã kết hợp một cách hài hòa, rõ nét sự giao thoa giữa các nền mỹ thuật Ðông Tây kim cổ, của các nền văn hóa Á - Âu. Ðáng tiếc, từ sau năm 1964, công trình kiến trúc này đã bị hư hỏng xuống cấp nghiêm trọng. Ðược sự đầu tư ban đầu và chỉ đạo kịp thời của lănh đạo tỉnh Thừa Thiên Huế, đầu tháng 2/2002 Cung An Định đă được khởi công tu bổ, chỉnh trang. Ngày 30/4/2002 giai đoạn 1 của dự án gồm 14 hạng mục đă hoàn tất, đưa cung An Định vào phục vụ Festival và thật sự trở thành trung tâm hoạt động thứ hai sau Ðại Nội. Với 4 sân khấu liên hoàn, trong 12 ngày đêm lễ hội, cung An Ðịnh đã thu hút hàng vạn lượt người đến tham quan và thưởng thức các chương trình nghệ thuật.

Một trường hợp khác chỉ mới thể nghiệm đă bất ngờ gặt hái thành công đó là chương trình Chợ quê ngày hội ở cầu ngói Thanh Toàn (xã Thủy Thanh, huyện Hương Thủy). Trong phiên chợ đầu tiên (5/5) hàng nghìn người không nằm trong các tour du lịch của các công ty lữ hành đã đổ về dự hội. Những ngày sau lượng người càng đông đảo. Do vậy, ban tổ chức đã kịp điều chỉnh, thay vì mở 4 phiên chợ vào buổi sáng, nay cho chợ quê hoạt động cả ngày lẫn đêm trong suốt thời gian Festival. Từ 5/5 đến đêm văn nghệ giã bạn (14/5), gần 45.000 lượt khách đã đi trẩy hội Cầu ngói Thanh Toàn. Do đâu chợ quê ngày hội có sức hấp dẫn lớn? Có 3 lý do chính sau đây. Thứ nhất đã đáp ứng nhu cầu khát khao của khách du lịch và người dân chốn thị thành muốn tìm hiểu cuộc sống đồng quê, trở về với cây đa, bến nước, sân đình hít thở không khí trong lành khoáng đãng của hương đồng quê cỏ nội. Thứ hai, hình ảnh cầu ngói Thanh Toàn xinh xinh nhỏ nhắn từ bao đời nay đã ăn sâu vào tiềm thức dân chúng và được truyền tụng qua câu hò ru em:

Ai về cầu ngói Thanh Toàn
Cho em về với một đoàn cho vui
Hoặc:
Ai về cầu ngói Dạ Lê
Cho em về với thăm quê bên chồng

Nay hình ảnh thân quen ấy lại có cơ hội hiện về trong không khí rộn ràng, tươi vui của những phiên chợ ở một miền quê lam lũ, nghèo khó mà ân tình, hiếu khách. Thứ ba, chương trình chợ quê ngày hội khá phong phú. Chợ trưng bày buôn bán những mặt hàng đặc sản quê hương do dân làng làm ra. Hội thi có biểu diễn nghệ thuật, múa lân, đánh bài chòi và các trò chơi dân dã khác. Văn nghệ thì có trình tấu nhạc cổ truyền, đêm thơ, đêm hò giã gạo. Lại có góc bày biện các nông, ngư cụ ngày xưa và dựng cảnh xay lúa giã gạo ngày mùa.

Nằm ở phía đông sát kinh thành Huế, khu đô thị cổ Gia Hội Chợ Dinh đang từng bước được khôi phục diện mạo sau hàng chục năm bị bỏ quên. Khu phố cổ này một thời vắng bóng là trung tâm kinh tế thương mại sầm uất của kinh đô Phú Xuân đầu thế kỷ XIX. Hai thế kỷ trôi qua, đối mặt với cơn lốc đô thị hóa, khu phố cổ đã bị biến dạng song vẫn còn lưu giữ hệ thống các phủ đệ, đình, đền, chùa, miếu, nhà thờ tộc họ của người Việt; đền đài, hội quán, chùa chiền của người Ấn, người Hoa, 52 ngôi nhà cổ, nhà vườn và các xóm nghệ nhân. Thực hiện dự án khôi phục phố cổ Gia Hội phục vụ Festival, ban điều hành dự án đã được thành lập và mở đợt tuyên truyền, vận động nhân dân cùng tham gia khôi phục, khai thác phố cổ nhằm bảo tồn và phát huy truyền thống văn hóa Huế, thu hút khách tham quan du lịch và giúp cho nhân dân có điều kiện phát triển kinh tế. Công việc trước tiên của dự án là xây dựng cơ sở hạ tầng, nâng cấp đường sá, vỉa hè, cống thoát nước, điện chiếu sáng, tu bổ di tích nhà thờ tổ họ kim hoàn, chùa Diệu Ðế, tiếp đó khai trương 3 sản phẩm du lịch mới (thể nghiệm) là phố ẩm thực đêm đường Bạch Ðằng, tour du lịch phố cổ 10-12 điểm tham quan và đêm hội phố cổ. Trong 3 sản phẩm trên chỉ có phố ẩm thực đêm với các món ăn đặc sản Huế là đông khách. Tour du lịch phố cổ chưa được quảng bá sâu rộng, nội dung và hình thức đêm hội phố cổ còn đơn điệu, nghèo nàn, gượng ép nên cả hai sản phẩm có nhiều hạn chế.

Một thành quả khác rất đáng được ghi nhận là việc phát huy di sản nhà vườn, một nét đặc trưng của vùng đất văn hóa Huế đã có thêm những tiến bộ mới. Ở Festival 2000 chỉ có các ngôi nhà vườn An Hiên, Lạc Tịnh, Ngọc Sơn công chúa, vườn Ý Thảo, Tỳ Bà trang, Tịnh Gia viên phục vụ du lịch thì nay có thêm 7 ngôi nhà vườn khác ở Phú Mộng, Kim Long mở cửa đón khách tham quan. Ngày 4/5 đến thăm An Lạc Viên, phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Mạnh Cầm đã ghi lại cảm tưởng: "Nhà vườn là một điển hình của Huế. Kim Long là nơi tập trung nhiều nhà vườn, sẽ là nơi thu hút nhiều du khách cả trong nước và quốc tế. Ðến thăm Kim Long du khách hình dung được thôn làng từ xa xưa đã được xây dựng, sắp xếp rất ngăn nắp, trật tự... . Mong rằng, Kim Long duy trì và tạo lập những nhà vườn để làm nơi thu hút khách du lịch đến Huế". Một cuộc hội thảo khoa học về "di sản nhà vườn xứ Huế và vấn đề bảo tồn” đã được tổ chức nhằm phân tích hiện trạng nhà vườn Huế và đề xuất các biện pháp cụ thể để gìn giữ và phát huy di sản quý giá này ngày càng tốt hơn.

Một nét khác của Festival Huế 2002 là sự xuất hiện khu triển lãm "Làng nghề Huế xưa" ở công viên 3/2 do Hiệp hội các ngành nghề thủ công mỹ nghệ Huế thực hiện để giúp các cơ sở sản xuất, làng nghề và nghệ nhân trao đổi thông tin, tìm hiểu thị trường và trình diễn các ngón nghề sở đắc. Khu hoạt động “Làng nghề Huế xưa" có 11 gian hàng giới thiệu 14 ngành nghề thủ công mỹ nghệ tiêu biểu như đúc đồng Phường Đúc, đan lát Bao La, dệt zèng A Lưới, điêu khắc Mỹ Xuyên, nghề thêu, chằm nón, sơn mài, làm trống, làm lọng... Ngoài làng nghề Huế xưa, còn phải kể đến Vườn Thư pháp, Làng văn hóa Về Nguồn, nhà trưng bày di sản thủ công mỹ nghệ và mỹ thuật (Thiên An), tranh họa sĩ Lê Bá Ðảng, Hội chợ mỹ thuật và nhiều phòng triển lãm mỹ thuật. Với 12 ngày đêm hoạt động sôi nổi, Festival Huế 2002 đã tập hợp tinh hoa văn học nghệ thuật Việt Nam và nhiều quốc gia Âu, Á, đã phát huy và làm sáng đẹp các di sản văn hoá truyền thống dân tộc và của vùng đất Thuận Hoá - Phú Xuân. Thành công của Festival Huế 2002 là bài học kinh nghiệm quý báu về xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Ðó cũng là hành trang và động lực quan trọng để Thừa Thiên Huế vững bước tiến lên trên con đường văn minh, giàu đẹp.
 

Trần Huy Thanh
 
Các kỳ Festival Huế
Đăng ký nhận tin
---